Coronapandemie

De coronapandemie, coronacrisis of COVID-19-pandemie is de wereldwijde verspreiding van de ziekte COVID-19 en de ingrijpende gevolgen voor de samenleving. De veroorzaker is SARS-CoV-2, een voor de mens nieuw coronavirus, vermoedelijk afkomstig van een dierlijke gastheer.

In december 2019 werd in de Chinese miljoenenstad Wuhan een cluster van symptomen van een "longontsteking van onbekende oorsprong" waargenomen.[3] In januari werd het virus voor het eerst geïdentificeerd. Tot oktober 2021 raakten wereldwijd meer dan 200 miljoen mensen besmet; meer dan 4,5 miljoen van hen overleden aan de gevolgen van het virus. Sinds 11 maart 2020 wordt de uitbraak van COVID-19 erkend als een pandemie door de WHO.

Het maatschappelijke leven in een aanzienlijk deel van de wereld kwam grotendeels tot stilstand, waardoor zich een economische recessie aandiende.

Coronavirussen verspreiden zich onder vogels en zoogdieren. Tot 2019 waren er zes coronavirussen bekend die mensen infecteren. Vier daarvan veroorzaken een milde luchtweginfectie, zoals een simpele verkoudheid. Twee andere kunnen gevaarlijker zijn. In 2002 vond in China een uitbraak van Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) plaats, die leidde tot circa 800 dodelijke slachtoffers. In 2012 leidde in Saoedi-Arabië een uitbraak van Middle East respiratory syndrome (MERS) tot 850 doden in 27 landen.

De toen nog naamloze "longontsteking van onbekende oorsprong" in Wuhan werd begin 2020 al snel in verband gebracht met een 'versmarkt' waar allerlei levende dieren werden verhandeld. De meeste geïnfecteerde patiënten hadden deze markt in Wuhan bezocht. Deze markt bestond uit zo'n duizend stallen waar onder meer kippen, fazanten, vleermuizen, marmotten, schubdieren, slangen, hertachtigen en de organen van konijnen en andere wilde dieren werden verkocht. Daardoor leek het in eerste instantie dat dit virus afkomstig was van dergelijke dieren en werd gevreesd voor eenzelfde situatie als met de eerdere SARS-uitbraak, waarop de markt werd gesloten. Dit bleek echter niet het geval. Hoewel het virus waarschijnlijk een zoönotische oorsprong heeft, vonden de eerste besmettingen van dier op mens niet plaats op deze vismarkt. Zo kreeg patiënt zero ziekteverschijnselen op 1 december 2019. Deze eerste patiënt kan niet gelinkt worden aan de vismarkt, alsmede enkele andere besmettingen.[4]

Het eerste geval van het nieuwe virus dook volgens een reconstructie op 17 november op, vermoedelijk een 55-jarige man uit de provincie Huwei (Hubei). Pas in december beseften de Chinese autoriteiten dat ze een nieuw type virus in handen hadden, maar zelfs toen bleef de Chinese regering zich daarover in stilzwijgen hullen. De identiteit van “patiënt nul” – het eerste menselijke geval van het virus – werd lange tijd alsmaar niet bevestigd. De Chinese gezondheidsautoriteiten meldden op 31 december het eerste geval van de ziekte aan de Wereldgezondheidsorganisatie WHO Een team van onderzoekers publiceerde later bewijs dat de eerste persoon die positief testte symptomen vertoonde op 8 december, de datum van het eerste bevestigde geval. Uit ander onderzoek dat in januari in het medisch tijdschrift The Lancet werd gepubliceerd, bleek dat de eerste persoon die positief testte op 1 december aan het virus zou zijn blootgesteld.

Onderzoek dat in oktober 2021 werd gepubliceerd onthulde dat WeChat-gebruikers termen gebruikten die verband hielden met symptomen van het nieuwe coronavirus, meer dan twee weken voordat officials het eerste geval bevestigden. [5]

In 2020 circuleerden allerlei andere hypotheses over de mogelijke oorsprong van de pandemie.[6] CNN meldde het bestaan van een vertrouwelijk rapport van de Chinese gezondheidsautoriteiten waarin melding gemaakt zou worden van een ongewoon sterke griepgolf in de provincie Hubei in de laatste maanden van 2019, maar CNN maakte het rapport niet openbaar.[7] Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken twitterde op 12 maart dat het misschien wel het Amerikaanse leger was dat het virus naar Wuhan had gebracht, tijdens een bezoek in oktober 2019 van militaire atleten aan Wuhan voor de World Military Games.[8] De hypothese werd later herhaald door Global Times.[6]

De kiembron van het SARS-CoV-2 is nog niet vastgesteld. Op 22 januari 2020 publiceerden wetenschappers van Universiteit van Peking, Guangxi Traditional Chinese Medical University, Universiteit van Ningbo en Wuhan Biology Engineering College een artikel waarin zij vermoedden dat het virus een natuurlijke recombinant is. Het zou veel gelijkenis vertonen met een vleermuizencoronavirus en ‘een coronavirus van onbekende oorsprong’. Zij zien een slangensoort als waarschijnlijkste besmettingsbron van SARS-CoV-2.[9] Eerste wetenschappelijke reacties op dat artikel uitten twijfels over het bestaan van een virus dat zowel zoogdieren als koudbloedige dieren als gastheer heeft.[10] In maart 2021 publiceerde de WHO een rapport waarin ze vier mogelijk besmettingsbronnen adresseert:[11]

Een bijgewerkte preprint van het artikel dat op 23 januari 2020 verscheen, legt de waarschijnlijke oorsprong van SARS-CoV-2 bij vleermuizen. Het genoom komt voor 96,2% overeen met dat van een vleermuizencoronavirus genaamd RaTG13.[12] De kans dat SARS-CoV-2 op natuurlijke wijze geëvolueerd is uit RaTG13 is echter extreem klein, aangezien hier normaal gesproken zo'n 50 jaar, maar ten minste 20 jaar aan natuurlijke selectie overheen gaat.[13]

Het virus is in december 2019 voor het eerst ontdekt in Wuhan in Zuid-Centraal-China. Het verspreidde zich in de eerste helft van januari 2020 vanuit de provincie Hubei, waarvan Wuhan de hoofdstad is, naar andere delen van China. Eind januari liep het aantal besmettingen in China op tot boven de tienduizend. Het overgrote deel daarvan was in Hubei. In alle andere provincies was het virus intussen aangetroffen.

Vanaf half januari 2020 dook het virus in naburige landen en gebieden op en in landen waarmee China veel internationaal verkeer heeft. Aanvankelijk waren er buiten China alleen patiënten die zelf recent in China waren als toerist, zakenreiziger of voor familiebezoek. Later traden infecties buiten China op.

Per 13 februari waren bij de WHO 170 besmettingen buiten China bekend. 89% daarvan leidde niet tot verdere besmettingen. De overige 19 leidden tot vier grotere clusters met negen of meer besmettingen.[324]

De eerste landen en gebieden buiten China waar het virus vanaf half januari 2020 opdook, waren Thailand (13 januari); Japan (15 januari); Zuid-Korea (20 januari); Taiwan en de Verenigde Staten (21 januari); Hongkong en Macau (22 januari); Singapore (23 januari); Frankrijk, Nepal en Vietnam (24 januari); Maleisië en Australië (25 januari); Canada (26 januari); Cambodja (27 januari); Duitsland (28 januari); Finland, de Verenigde Arabische Emiraten en Sri Lanka (29 januari); Italië, India en de Filipijnen (30 januari); Verenigd Koninkrijk, Spanje, Rusland en Zweden (31 januari).

In de loop van februari nam het aantal landen waar het virus opdook verder toe: met België (3 februari); Egypte (14 februari); Iran (19 februari); Israël en Libanon (21 februari); Afghanistan, Bahrein, Irak, Koeweit en Oman (24 februari); Algerije, Brazilië, Kroatië, Oostenrijk en Zwitserland (25 februari); Georgië, Griekenland, Noord-Macedonië, Noorwegen, Pakistan en Roemenië (26 februari); Denemarken, Estland, Nederland, Nigeria en San Marino (27 februari); Azerbeidzjan, IJsland, Litouwen, Mexico, Monaco, Nieuw-Zeeland en Wit-Rusland (28 februari); Ecuador, Ierland, Luxemburg en Qatar (29 februari).

Bij onderzoek van stalen afgenomen bij patiënten in een ziekenhuis in Parijs in december 2019, is het COVID-19-virus gedetecteerd.[325] De betrokken patiënt was voor zijn opname al maanden niet naar het buitenland geweest. Hij moet in december in Frankrijk besmet zijn geweest.

Uit het onderzoek in december 2020 bleek ook dat er vóór 27 februari – toen de ‘eerste’ coronapatiënt in Nederland werd gemeld – vijf ouderen stierven aan een vermoedelijke Covid-19-infectie. Het merendeel was in Noord-Brabant waar huisartsen overlijdens met nooit eerder geziene acute zuurstofsaturatiedalingen zagen. Pas achteraf legden ze het verband met Covid-19.[326][327]

In maart dook het virus ook op in: Armenië, Tsjechië, Dominicaanse Republiek, Saint-Martin en Saint-Barthémely (1 maart); Andorra, Indonesië, Jordanië, Letland, Marokko, Portugal, Saoedi-Arabië, Senegal en Tunesië (2 maart); Argentinië, Chili, Gibraltar, Liechtenstein en Oekraïne (3 maart); Faeröer, Hongarije, Polen en Slovenië (4 maart); Bosnië en Herzegovina, Martinique, Palestina (Westelijke Jordaanoever) en Zuid-Afrika (5 maart); Bhutan, Colombia, Costa Rica, Kameroen, Peru, Servië, Slowakije, Togo en Vaticaanstad (6 maart); Maldiven, Malta, Moldavië en Paraguay (7 maart); Albanië, Bangladesh en Bulgarije (8 maart); Brunei, Cyprus, Guernsey en Panama (9 maart); Bolivia, Burkina Faso, Congo-Kinshasa, Jamaica, Jersey, Mongolië, Noord-Cyprus en Turkije (10 maart); Cuba, Frans-Polynesië, Honduras, Ivoorkust en Réunion (11 maart); Saint Vincent en de Grenadines en Trinidad en Tobago (12 maart); Antigua en Barbuda, Aruba, Kaaimaneilanden, Curaçao, Ethiopië, Gabon, Ghana, Guadeloupe, Guatemala, Guinee, Kazachstan, Kenia, Kosovo, Puerto Rico, Saint Lucia, Soedan, Suriname, Amerikaanse Maagdeneilanden, Uruguay en Venezuela (13 maart); Centraal-Afrikaanse Republiek, Congo-Brazzaville, Equatoriaal-Guinea, Swaziland, Mauritanië, Mayotte, Namibië, Rwanda en Seychellen (14 maart); Akrotiri en Dhekelia, Bahama's, Guam en Oezbekistan (15 maart); Benin, Groenland, Liberia, Somalië en Tanzania (16 maart); Barbados, Gambia, Montenegro, en Sint-Maarten (17 maart); Bermuda, Djibouti, El Salvador, Kirgizië, Mauritius, Montserrat, Nieuw-Caledonië, Nicaragua en Zambia (18 maart); Angola, Tsjaad, Fiji, Haïti, Man en Niger (19 maart); Kaapverdië, Oost-Timor, Madagaskar, Papoea-Nieuw-Guinea, Oeganda en Zimbabwe (20 maart); Åland, Eritrea en Transnistrië (21 maart); Dominica, Grenada, Mozambique, Syrië en de Gazastrook (22 maart); Belize, Myanmar en Turks- en Caicoseilanden (23 maart); Laos en Libië (24 maart); Britse Maagdeneilanden, Guinee-Bissau, Mali en Saint Kitts en Nevis (25 maart) Anguilla (26 maart); Noordelijke Marianen (29 maart); Botswana (30 maart); Burundi, Sierra Leone, Sint Eustatius en Somaliland (31 maart).

Later in 2020 dook het virus ook op in Malawi (2 april); Falklandeilanden (3 april); Westelijke Sahara (Marokkaans gedeelte) (4 april); Saint-Pierre en Miquelon en Zuid-Soedan (5 april); Sao Tomé en Principe (6 april); Abchazië en Nagorno-Karabach (7 april); Jemen (10 april); Saba (11 april); Bonaire (16 april); Comoren en Tadzjikistan (30 April); Zuid-Ossetië (6 mei); Lesotho (13 mei); Sahrawi Arabische Democratische Republiek (25 juli); Salomonseilanden (3 oktober); Wallis en Futuna (16 oktober); Marshalleilanden (28 oktober); Amerikaans-Samoa (9 november); Vanuatu (11 november); Samoa (19 november); Antarctica (21 december).

De verspreiding van het virus en COVID-19 over de verschillende werelddelen wordt nader besproken op de volgende pagina's:

De WHO publiceerde de actuele verspreiding van het virus via een website.[328]

In Europa verzamelt het EuroMOMO-netwerk[329] overlijdensstatistieken, in samenwerking met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) en het Regionaal Bureau voor Europa van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Het eerste sterfgeval buiten China vond plaats op de Filipijnen: daar overleed op 1 februari 2020 een 44-jarige Chinese man aan een ernstige longontsteking die door het virus was veroorzaakt. Op 7 februari waren er wereldwijd 638 sterfgevallen in verband gebracht met het virus.

Op 9 februari 2020 overtrof het aantal van 881 gestorven personen dat van de SARS-epidemie uit 2002 en 2003 waaraan 774 mensen stierven. Het aantal besmette personen was al veel groter, omdat het sterftepercentage van 10% bij SARS hoger was dan bij het nieuwe virus, namelijk naar schatting 2%.[330] Naarmate bij meer patiënten een zeer mild verloop van de ziekte wordt gezien, schatten deskundigen dat het sterftepercentage uiteindelijk lager zal blijken.

Eind februari waren circa 2.800 mensen aan het virus gestorven.[331] Op 10 april stond de teller op 87.987.[332]

Doordat aanvankelijk de informatie rondom de nieuwe infectie onderdrukt werd, zowel in ziekenhuizen als tussen ziekenhuizen en in China, raakte veel medisch personeel besmet. Pas in de loop van januari konden medici, op basis van betere waarschuwingen, effectief strikte hygiënemaatregelen doorzetten.[333] Informatie over deze ongelukkige start van de preventie kwam pas eind januari mondjesmaat naar buiten.

Landen met directe vliegtuigverbindingen troffen in de loop van januari maatregelen op hun luchthavens om zieken te herkennen, bijvoorbeeld door screening met infraroodcamera's en thermometers. Bij vermoedens van besmetting werden sommige passagiers geïsoleerd en verder onderzocht en behandeld.

Een Cochrane Rapid Review van maart 2021 onderzocht de maatregelen die werden genomen om internationale verspreiding door reizen tegen te gaan. Ze konden in dit onderzoek 62 internationale studies samenbrengen. Omdat de onderzoeken vaak snel werden opgezet, wordt meteen vermeld dat de resultaten mogelijk niet altijd de volledige realiteit weergeven. Toch zijn een aantal conclusies te trekken: Beperkingen opleggen aan reizen kan de verspreiding over grenzen heen tegengaan. Screenen aan de grens op basis van symptomen is waarschijnlijk niet effectief. Een PCR-test als screening aan de grens brengt waarschijnlijk meer gevallen aan het licht dan enkel testen op basis van symptomen of blootstelling hoewel vele gevallen gemist worden als dit enkel bij aankomst gebeurt. Een periode van quarantaine die lang genoeg is en goed wordt nageleefd voorkomt waarschijnlijk verspreiding via reizigers. Het combineren van PCR-test met quarantaine is mogelijk nog effectiever.[334]

Het strategisch doel is het verkleinen van de kans op besmetting. Wordt en blijft het reproductiegetal kleiner dan 1, dan sterft de epidemie uit. Naast de aanbevolen algemene quarantainemaatregelen worden maatregelen aanbevolen voor individuen, baserend op de ervaringen met het MERS-virus: Gezonde mensen moeten:

Patiënten met luchtweginfecties moeten:

Het verkleinen van het individuele besmettingsrisico heeft als tweede doel het vertragen van de verspreiding. Daardoor worden gezondheidsinstellingen minder overbelast en ontstaan minder logistieke problemen in de samenleving.

De Global Health Security Index rangschikt 195 landen naar het niveau van beveiliging van de volksgezondheid, op pandemieën. De Index werd voor het eerst gepubliceerd in 2019. Nederland kwam daarbij uit in de top 10 (3e/195 landen, 75,6/100), België stond met 61,0/100 op 19/195, Suriname met 36,5/100 op 100/195.

Op 27 februari 2020 toonde president Donald Trump een kaart die gebaseerd was op de GHS-index, waarop te zien was dat de Verenigde Staten "het best voorbereide land ter wereld was voor een pandemie". Critici wezen erop dat de VS weliswaar boven aan de lijst staat, maar er toch lacunes bestaan inzake de toegang tot de gezondheidszorg.[335]

Er werd lange tijd desinformatie verspreid over het coronavirus en de coronavaccins. Zo werd tijdens sommige cursussen voor alternatieve therapeuten de complottheorie gebezigd dat de mRNA-vaccins bedoeld waren om een ‘nieuw soort mens’ te creëren. Volgens een van de docenten zouden RNA-vaccins 'de genetische code van de mens' wijzigen. Vaccinologen stellen echter dat een RNA-vaccin zich niet in het DNA van menselijke cellen kan nestelen, en dus ook niet tot genetische modificatie kan leiden. Ook werd tijdens een virtueel congres voor alternatieve therapeuten gesteld dat er géén tweede coronagolf bestond, en dat de 'paniek' daarover aan foutieve testresultaten te wijten was.[336] Ook op sociale media deden allerhande complottheorieën de ronde.

Wuhan is een internationaal vervoersknooppunt. Kort voor het Chinees Nieuwjaar, dat begint op 25 januari 2020, ontstond de angst dat de ziekte zich zou verspreiden omdat men dan traditioneel op familiebezoek gaat. De Chinese overheid greep in de loop van januari met quarantainemaatregelen in door het openbare verkeer en leven in Wuhan grotendeels plat te leggen en in overleg te treden met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Deze coördineerde al in de jaren 2000 internationaal de reacties op epidemieën zoals SARS (2003-2004), de Mexicaanse griep (2009) en MERS (2012-2017).

Enkele passagiersschepen werden onder quarantaine gesteld. In het geval van de Diamond Princess die op 3 februari 2020 in Japan onder quarantaine kwam, breidde de infectie aan boord zich uit. De quarantaine werd opgeheven om de passagiers naar hun eigen land te laten terugreizen toen van de 3.700 passagiers meer dan 600 besmet waren geraakt. De Japanse infectioloog Kentaro Iwata rapporteerde over de omstandigheden aan boord: men had geen indeling gemaakt in zones met en zonder virus, en de bemanning was onvoldoende bekend met de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen.[337]

Toen midden februari 2020 in Italië infectieclusters ontstonden, werden hier, en al snel ook in Spanje,[338] quarantainemaatregelen getroffen. Daarbij werden hotels, dorpen en steden geïsoleerd.

In Noord-Europese landen als Nederland en België werden, om te voorkomen dat mensen dicht op elkaar zouden komen en zo het virus zouden kunnen verspreiden, diverse sport- en andere evenementen afgelast, uitgesteld of afgewerkt zonder publiek. Diverse competities werden stilgelegd of afgebroken.[339] Ook evenementen waarbij mensen besmet raakten met het virus werden per direct stilgelegd om verdere verspreiding te voorkomen. In de VS werd een inreisverbod voor Europeanen ingesteld om de verspreiding aldaar te beperken. In sommige landen werden scholen voor onbepaalde tijd gesloten. Ook tv-programma's, zoals talkshows, werden in diverse landen zonder publiek opgenomen.

Begin april waren in vrijwel alle Europese landen strikte maatregelen genomen: samenscholingsverboden ook voor kleine groepen van drie tot vijf personen, uitgaansverboden of tenminste strikte adviezen zo mogelijk thuis te blijven en thuis te werken, sluiting van alle niet-noodzakelijke winkels en politiecontroles. Wereldwijd werden soortgelijke maatregelen door vele regeringen overgenomen, afhankelijk van de plaatselijke situatie.

In sommige landen werd een avondklok ingesteld. Binnen het Nederlands Koninkrijk was een dergelijke maatregel van kracht in Aruba (vanaf 21 maart 2020[340]), Curaçao (van 21 maart[341] tot 5 juni 2020[342]). België volgde op 29 juli 2020: na een onverwacht snelle stijging van het aantal besmettingen in het Antwerpse stelde de Provinciale Crisiscel voor de hele provincie een avondklok in tussen 23u30 en 6 uur. De maatregel zou vier weken duren.[343]

De Wereldgezondheidsorganisatie maakte op 23 januari bekend, de internationale noodtoestand niet uit te roepen. De ziektegevallen waren hoofdzakelijk beperkt tot China, met name tot de regio van Wuhan.[344] Volgens de WHO waren de getroffen maatregelen voldoende om verdere verspreiding te beperken. Op 30 januari riep de WHO alsnog de noodtoestand uit (PHEIC-status)[345] nadat een comité van de VN-organisatie bepaalde dat de gezondheidsrisico's zeer ernstig en grensoverschrijdend zijn.[346] De WHO zette verschillende samenwerkingsprojecten op en coördineerde en ondersteunde het onderzoek naar het virus en zijn gevolgen. Op 11 maart maakte de WHO bekend dat de uitbraak van COVID-19 een officiële pandemie was.

De WHO coördineert de inspanningen rond een COVID-19-vaccin in een wereldwijd samenwerkingsverband, de Access to COVID-19 Tools (ACT) Accelerator.[347]

In de eerste maand na vaststelling van de pandemie door de WHO werden de eerste gevolgen al meetbaar. Zo daalde de AEX-index binnen een week naar 535 punten, wat een krimp van 15% was.[348] In de Verenigde Staten kwamen er in twee weken 9,9 miljoen werklozen bij.[349] Ook voor de maatschappij zijn de gevolgen groot geweest: alleen al in Italië moesten 60 miljoen mensen in quarantaine[350] en internationale toeleveringsketens lagen plat.[351]

In West-Europa en de VS zouden mannen twee derde van het totaal aantal overlijdens uitmaken. Bij de genezenen ervaren vrouwen meer economische gevolgen doordat ze meer deeltijds en in de informele economie werken, en daardoor minder verdienen. Vrouwen staan ook in de zorgsector "in de frontlinie".[352] Huiselijk geweld nam toe tijdens de lockdowns. Een studie van het Rode Kruis bevestigde in 2021 de ongelijke impact op vrouwen.[353][354]

Het Rode Kruis voerde in 2021 onderzoek uit naar de sociale impact van de pandemie:[353][354] vrouwen, mensen in stedelijke gebieden en vluchtelingen werden sterker getroffen door de sociaal-economische effecten van de COVID-19-pandemie. Meer bepaald zag het Rode Kruis:

Lokale functionarissen in Wuhan en de provincie Hubei kregen zowel in eigen land als internationaal kritiek.[355] Ze werden beschuldigd van een gebrek aan transparantie en het onterecht censureren van de Chinese sociale media tijdens de eerste weken van de uitbraak.[356][357] Op 1 januari 2020 ondervroeg de politie van Wuhan acht bewoners vanwege het "verspreiden van valse informatie", namelijk het beschrijven van de nieuwe infectie als SARS-achtig.[358] Een van hen, de arts Li Wenliang, die zijn voormalige medestudenten op de hoogte bracht van het coronavirus in een WeChat-groep, werd op 3 januari door de politie gewaarschuwd tegen het "verspreiden van onwaarheden" die "de sociale orde ernstig hadden verstoord" en werd verplicht een verklaring te ondertekenen waarin hij afstand nam van zijn gedrag.[359][360][361] Op 6 februari 2020 werd er gemeld dat Li was overleden nadat hij de ziekte had opgelopen van een patiënt in januari 2020.[362] De politie van Wuhan verklaarde later via een bericht op haar officiële Weibo-kanaal dat "acht mensen waren behandeld volgens de wet".[363] De politie verduidelijkte later via Weibo dat ze alleen "voorlichting en kritiek" had gegeven en zich had onthouden van hardere straffen zoals "waarschuwingen, boetes of detentie".[364][365] Lokale functionarissen werden ook bekritiseerd, omdat ze begin januari bewijs voor de overdracht van mens tot mens verborgen hadden gehouden en op het Volkscongres berichten over de ziekte uit politieke overwegingen onderdrukt hadden.[366]

Later werd ook kritiek geuit op de centrale regering in Beijing vanwege een fout geachte aanpak in het begin van de crisis. Maar WHO-chef Tedros Adhanom Ghebreyesus was van oordeel dat kritiek alleen gepast was na een grondig onderzoek achteraf.[367]

Er ontstonden initiatieven om snel wetenschappelijke onderzoeksresultaten vrij te geven. Via instant messaging en preprint-servers kwamen voorlopige resultaten onmiddellijk voor commentaar van andere onderzoeksteams beschikbaar. Gerenommeerde tijdschriften publiceerden snel, zoals de New England Journal of Medicine waar een artikel twee dagen na ontvangst in druk verscheen in plaats van de gebruikelijke vele maanden.[368] Publicaties en data rondom de uitbraak, het virus en de ziekte werden als open access op het internet ter beschikking gesteld.[369]

Veel wetenschappelijke activiteit viel stil door de beperkende maatregelen, zoals veel grote sterrenwachten.[370]

Kunstenaar Suzanne B. Firstenberg creëerde in 2020 en 2021 de outdoor-tentoonstelling In America, met zo'n 650.000 witte vlaggetjes – één voor elk COVID-19-slachtoffer in de V.S. – op de National Mall in Washington D.C..[371]

 Bevestigde sterfgevallen
 Bevestigde besmettingsgevallen
Zie ook: Johns Hopkins University
Het aantal bevestigde besmettingen in China (blauw en groen) en in de rest van de wereld (oranje en paars) en het totaal in de wereld (rood). N.B. het gaat hier over het aantal positief bevestigde gevallen, dit is een onderschatting van het aantal werkelijke besmettingen.
Gevallen per land geplot op een logaritmische schaal. (Status 4 april 2020.) Hoe steiler de curve is, des te korter is de verdubbelingstijd van het aantal gevallen in het land. N.B. het gaat hier over het aantal positief bevestigde gevallen, niet over het aantal werkelijke besmettingen, dus de grafiek kan een vertekend beeld geven.
Reglementen in Attractiepark Toverland (juni 2020)
Huisvoorzitter Nancy Pelosi op de tentoonstelling "In America" (2020).