Oekraïens tegenoffensief in Zuid-Oekraïne 2022

Het Oekraïense tegenoffensief in Zuid-Oekraïne in 2022[1][2] is een voortdurend militair gevecht tijdens de Russische invasie van Oekraïne in 2022. De Oekraïense krijgsmacht begon op 11 juli 2022 met het tegenoffensief, met als doel het door Rusland bezette gebied in Zuid-Oekraïne te heroveren.

Tijdens het Russische offensief in Zuid-Oekraïne vanaf februari 2022 – bekend als het Cherson-offensief – vielen Russische troepen de oblasten Cherson, Zaporizja en Mykolajiv binnen. In de begindagen van de invasie veroverden Russische troepen verschillende steden in Zuid-Oekraïne, waaronder Melitopol en Cherson,[3] en verdreven de Oekraïense troepen naar de stad Mykolajiv in een poging om Odessa vanuit het zuidoosten te bereiken. Later, na de Slag bij Voznesensk, werden de Russische troepen teruggedreven.[4][5] In de oblast Zaporizja drongen de Russische strijdkrachten door tot in het noorden. Hier versloegen zij uiteindelijk de Oekraïense troepen in de Slag bij Enerhodar, de stad naast de kerncentrale van Zaporizja.[6] In het oosten van de oblast bereikten de Russen de grens met de oblast Donetsk.

Russische troepen begonnen op 2 maart 2022 met de civiel-militaire bezetting van de oblast Cherson.[7] De Russische bezetters hadden naar verluidt een standbeeld van Vladimir Lenin opgericht op het dorpsplein, het Russische leerplan geïntroduceerd in het lokale schoolsysteem, internetservers naar Rusland omgeleid, Russische paspoorten uitgegeven en waren begonnen met het circuleren van de roebel.[8] Begin juli controleerde Rusland 95% van de oblast Cherson en 70% van de oblast Zaporizja.[9] In deze oblasten zijn vermoedelijk honderden burgers ontvoerd door de Russische autoriteiten.[10][11]

Eind mei erkenden Russische regeringsfunctionarissen dat er plannen waren om de oblasten Cherson en Zaporizja te annexeren. Ook planden ze een referendum over toetreding tot Rusland.[12][13] Aanvankelijk stond het referendum gepland voor eind 2022, maar volgens de Britse inlichtingendienst werd de datum door de Russen al snel vervroegd naar de herfst.[14][15] Het geplande referendum werd door Oekraïne en de westerse wereld als een 'schijnvertoning' bestempeld.[16][17]

Voorafgaand aan 11 juli voerde het Oekraïense leger talrijke kleine tegenaanvallen uit op de Russische troepen, waardoor laatstgenoemden in defensieve posities werden gedwongen.[18] Op 11 maart was het Russische offensief in de oblast Mykolajiv op tal van fronten tot stilstand gekomen, wat leidde tot een geleidelijke terugtrekking tegen eind maart.[19] In april verklaarden de Oekraïense autoriteiten dat de Russen zuidwaarts naar de grens met de oblast Cherson waren teruggedreven.[20]

Op 18 april lanceerden Russische troepen en troepen van volksrepubliek Donetsk en Loegansk de Slag om de Donbas, wat leidde tot de noodzakelijke verplaatsing van het merendeel van hun legereenheden naar het oosten.[21] Het Oekraïense leger profiteerde hiervan[22] en zette hun vroegere posities in de oblasten Cherson en Zaporizja voort. Oekraïense tegenaanvallen dwongen Russische troepen uit verschillende versterkte posities langs de zuidelijke grens van de rivier de Inhoelets.[23] Eind mei lanceerde Oekraïne kleine tegenaanvallen op de grens van de oblast Zaporizja met de oblast Donetsk.[24]

Op 1 juni meldde het Institute for the Study of War (ISW) dat de Oekraïense tegenaanvallen in de oblast Cherson de Russische communicatielijnen langs de Inhoelets met succes hadden verstoord.[23] Kleine delen van het noordwesten van de oblast Cherson en het noorden van de oblast Zaporizja werden herwonnen door Oekraïense troepen; de hoofdlinie van de Russische verdediging trok zich echter niet terug zoals aanvankelijk gepland.[25]

Er waren talloze berichten over partizanen-oorlogen in de bezette gebieden. In de stad Melitopol verklaarden Oekraïense verzetsleiders dat ze op 5 juni honderd Russische militairen hadden gedood.[26] In Cherson bombardeerden Oekraïense verzetsstrijders een café dat door Russische troepen werd bezocht, waarbij Russische collaborateurs werden gedood en Russische militaire infrastructuur werd vernietigd.[27] Tevens zouden er spoorlijnen zijn vernield en bruggen zijn opgeblazen om de levering van munitie en ondersteuning voor de vijandelijke troepen af te snijden.

Oekraïense functionarissen zinspeelden voor het eerst op een grootschalig militair offensief tegen midden juni 2022 en kondigden aan tegen augustus 'zichtbare resultaten' te verwachten.[28] Een Oekraïense generaal zei op 15 juni dat als Oekraïne de nodige wapens zou krijgen, het tegen de zomer een massaal tegenoffensief zou kunnen lanceren.[29]

Op 5 juli lanceerde Oekraïne een grote bombardementscampagne tegen Russische buitenposten in Melitopol, waarbij naar verluidt 200 Russische soldaten omkwamen.[30] Op 7 juli heroverde Oekraïne Slangeneiland,[31] waardoor het land weer toegang kreeg tot waardevolle zeekanalen en graanexportroutes.[32][33]

Ondertussen probeerde Rusland zijn greep op de oblasten Cherson en Zaporizja te versterken. Van Russische zijde verklaarde men dat baby's die werden geboren in de oblast Cherson, vanaf dat moment automatisch het Russische staatsburgerschap zouden krijgen.[34]

In de ochtend van 9 juli begonnen de Oekraïense regeringsautoriteiten de inwoners van de oblasten Cherson en Zaporizja te waarschuwen voor het op handen zijnde Oekraïense tegenoffensief en verzocht de bevolking hun huizen te verlaten.[35] Vooral inwoners van het bezette Cherson werden aangespoord om schuilplaatsen te creëren om 'het Oekraïense tegenoffensief te overleven'.[36] Iryna Veresjtsjoek, Oekraïens vicepremier en minister van Reïntegratie van tijdelijk bezette gebieden, waarschuwde voor hevige gevechten en beschietingen en verkondigde dat de 'ZSU eraan kwam'.[37][38]

Op 9 juli beval de Oekraïense president Volodymyr Zelensky het Oekraïense leger om het bezette gebied te heroveren.[39][40] Op dezelfde dag verklaarde de Oekraïense minister van Defensie, Oleksij Reznikov, dat Oekraïne een miljoen man sterke strijdmacht aan het verzamelen was voor het offensief.[41] Later zei Reznikov dat er een misverstand was tijdens zijn interview, en dat 1 miljoen het totale aantal mensen was dat in het Oekraïense leger en de politie diende. Ook zei hij dat er geen 'specifieke offensieve operatie' was.[42]

Oekraïense functionarissen verwachtten tegen september 2022 de stad en omgeving van Cherson helemaal heroverd te hebben.[43] Er werd gestaag terrein herwonnen en er werden voorbereidingen getroffen voor een groot offensief.[44]

Op 11 juli meldde het Oekraïense leger dat het in de oblast Cherson het dorp Ivanivka had heroverd.[45] Oekraïense troepen troffen in Nova Kachovka, oblast Cherson, een Russische commandopost met HIMARS-raketten en beweerden dat ze 12 Russische officieren en een Russische generaal-majoor hadden gedood.[46][47] Tegen de middag meldden de Oekraïense autoriteiten dat Russische troepen materieel aan het overbrengen waren naar de linkeroever van de Dnjepr, waardoor wegversperringen werden gecreëerd in de stad Cherson ter voorbereiding op straatgevechten.[48] Oekraïense autoriteiten drongen er bij de burgers in de oblast Zaporizja op aan om te evacueren, wat suggereerde dat er een groot tegenoffensief aan de gang was.[49]

Op dinsdag 12 juli viel Oekraïne talrijke militaire doelen en infrastructuur aan.[50][51]

Op woensdag 13 juli beweerde het hoofd van het regionale militaire bestuur van Cherson dat Oekraïne tegenaanvallen lanceerde langs de hele frontlinie Mykolajiv-Cherson-Zaporizja.[52]

Op donderdag 14 juli vernietigden Oekraïense troepen een Russisch munitiedepot in Radensk (ongeveer 26 km ten zuidoosten van Cherson) en niet-gespecificeerde Russische posities in Nova Kachovka. Oekraïne bleef in de daaropvolgende week Russische doelen aanvallen en naderen Cherson.[53]

Op 22 juli bevestigden zowel Oekraïense als Russische bronnen dat Oekraïense strijdkrachten een bruggenhoofd hadden over de Inhoelets nabij Lozova. Van daaruit zou het Oekraïense leger kunnen doorsteken naar Nova Kachovka aan de Dnjepr en hiermee een deel van het Russische leger kunnen isoleren. Het Oekraïense leger was al eerder de rivier overgestoken, maar werd toen teruggedreven.[54]

Vanaf 19 juli 2022 werd de strategische Antonivka-wegbrug over de Dnjepr aangevallen met Amerikaanse HIMARS-raketartillerie. De brug raakte hierdoor zwaar beschadigd en deels onbruikbaar.[55] Tegen 23 juli waren alle drie de bruggen over de rivier beschadigd.[56][57] In de nacht van 26 op 27 juli werd de Antonivka-wegbrug voor de derde keer aangevallen en raakte onbruikbaar voor alle verkeer.[58] Op 27 juli werd ook de spoorbrug onbruikbaar.[59] De belangrijkste brug over de Inhoelets bij Darivka werd op 23 juli onbruikbaar,[60] waardoor de Russen probeerden een pontonbrug aan te leggen.[61][62] De bezette gebieden ten westen en oosten van de Inhoelets dreigden van elkaar geïsoleerd te raken. De bevoorrading (vooral munitie) was al problematisch geworden doordat grote Russische munitiedepots waren opgeblazen met precisieraketten.[63] De Oekraïense militaire functionaris Sergej Khlan verwachtte tegen september 2022 de regio Cherson helemaal heroverd te hebben.[64]

Volgens het Britse ministerie van Defensie hadden Russische troepen op 30 juli twee pontonbruggen aangelegd en een veerdienst ingesteld in de buurt van Cherson om rivieren over te steken.[65]

Begin augustus meldde Dmytro Butri van het regionale militaire bestuur van Cherson dat er inmiddels ruim 50 dorpen waren bevrijd in de regio Cherson.[66] De dorpen, die volgens Butri nog steeds onder vuur lagen, waren zwaar beschadigd en bijna alle inwoners waren gevlucht.[67][68][69]

Begin augustus 2022 bevoorraadde het Russische leger vooral de bezette gebieden ten noordoosten van Cherson, via de Kachovkabrug bij de stuwdam. Er werd bewust burgerverkeer toegelaten over de Kachovkabrug en pontonbruggen, om aanvallen te ontmoedigen. Tevens werden Russische luchtverdedigingswapens geïnstalleerd in de residentiële wijken van Cherson. De bevolking werd gebruikt als menselijk schild en strategische infrastructuur werd gemijnd.[70] Op 7 augustus 2022 werd de Kachovkabrug wederom aangevallen. Op sociale media werden beelden getoond van zich terugtrekkende Russische troepen in Cherson.[71]

Nadat er initieel dorpen en plaatsen werden heroverd, werd er in augustus 2022 geen voortgang meer gemeld. De frontlinie in de regio Cherson bestaat uit open velden, waar de Russische troepen de Oekraïners van ver zagen aankomen. Daarnaast waren de Russische troepen goed ingegraven en hadden sterke defensieve posities. Om een succesvolle aanval uit te kunnen voeren dienden de aanvallers minstens een drie-tegen-een-overmacht te hebben. De Oekraïense strategie was om de bevoorradingslijnen af te snijden en strategische doelen achter het front aan te vallen met precisieartillerie en raketten.[72][73] Tevens werden Russische militaire vliegvelden op de Krim bestookt met langeafstandsraketten van een nog onbekend type, waarbij vele vliegtuigen helikopters en munitieopslagplaatsen werden vernietigd. Rusland trok daarop de resterende militaire vliegtuigen terug van de Krim en was nauwelijks meer in staat luchtsteun te bieden in Cherson.

Op 29 augustus 2022 begonnen de Oekraïners het tegenoffensief in het zuiden.[74] Hierbij werden vier dorpen bevrijd en werd de eerste Russische verdedigingslinie op drie plaatsen doorbroken.[75] De Russen beweerden dat de Oekraïense tegenaanval een grote mislukking was. Het Oekraïense offensief was een brede aanval op vrijwel de hele Russische frontlinie ten westen van de Dnjepr. De Russen hadden voldoende militaire uitrusting (voornamelijk artillerie), maar onvoldoende mankracht om tegelijkertijd alle fronten te bemannen.[76] Volgens westerse analisten waren er ongeveer twintigduizend Russische troepen in het gebied aanwezig. Tevens was de bevoorradingsroute van de Russen grotendeels afgesneden door de zwaar beschadigde bruggen over de Dnjepr. Volgens Oleksi Arestovytsj, een adviseur van de Oekraïense president, was het hoofddoel van het offensief niet om terreinwinst te halen, maar om de Russische strijdkrachten aan de frontlinie te verzwakken en tegelijkertijd de Russische logistiek te ontregelen door commandoposten achter het front aan te vallen met artillerie en HIMARS-raketten.[77][78] Nadat Oekraïne de Russische luchtverdediging in de regio had uitgeschakeld met antiradarraketten, konden de grondtroepen eindelijk luchtsteun ontvangen van de Oekraïense luchtmacht.

Een week na het begin van het tegenoffensief in Zuid-Oekraïne begon het Oekraïense leger gelijktijdig een succesvol tegenoffensief in het noordoosten van Oekraïne, in de oblast Charkov. Rusland had in reactie op het Oekraïense tegenoffensief in het zuiden extra troepen laten aanrukken uit andere regio’s en daarbij de Russische frontlinie in het noordoosten van Oekraïne sterk verzwakt achtergelaten. In enkele dagen tijd werden duizenden vierkante kilometers terrein heroverd en belangrijke steden zoals Izjoem en Koepjansk bevrijd.[79] Op 10 september heroverde het Oekraïense leger de plaats Bilohorivka, waarmee de oostelijke oblast Loehansk niet langer onder volledige Russische controle stond.[80] De Oekraïense gouverneur in de regio meldde ruim een week later dat het dorp weer volledig onder Oekraïense controle stond.[81]

Volgens de Oekraïense grenswacht werd op 14 september ook de stad Vovtsjansk, op 3 km van de Russische grens, heroverd.[82]

Een woordvoerder van het Zuidelijk Operationeel Commando van Oekraïne, Natalia Goemenjoek, verklaarde op 12 september dat Russische troepen in de oblast Cherson, langs de rechteroever van de rivier de Dnjepr, probeerden te onderhandelen over hun overgave. In het zuiden waren de Oekraïense troepen de frontlinie binnengedrongen tot een diepte tussen 4 en 12 km, wat neerkomt op meer dan 500 vierkante kilometer bevrijd gebied. Na twee weken strijd claimde Oekraïne dertien nederzettingen in de oblast Cherson te hebben bevrijd. Volgens Zelensky was er tussen 1 en 13 september zeker 6000 km² grondgebied heroverd in het zuiden en noordoosten van Oekraïne.[83][84]

Op 14 september beschadigden Russische raketten de Karatsjoen-stuwdam gelegen aan de Inhoelets bij Kryvy Rih. Naast overstromingsschade in de stad zelf, ontstond er stroomafwaarts een verhoging van het waterpeil van 2,5 meter. Deze aanval was waarschijnlijk bedoeld om de oversteek van Oekraïense troepen met pontonbruggen in de buurt van Davydiv Brid te verhinderen.[85]

Rusland diende sporadisch slachtofferclaims in voor Oekraïense slachtoffers. Het Zuidelijk Operationeel Commando van het Oekraïense leger maakte dagelijks schattingen van het aantal Russische slachtoffers.

Hulpverleners werken na de luchtaanval op het regeringsgebouw in Mykolajiv, 29 maart 2022
Oekraïens bombardement op het Russische arsenaal in de oblast Mykolajiv, 13 juli 2022.