Wereldkampioenschap voetbal 2022

Het FIFA wereldkampioenschap voetbal 2022 is de 22ste editie van een vierjaarlijks toernooi tussen de nationale mannenteams van landen die aangesloten zijn bij de FIFA. Het evenement wordt gehouden in Qatar. Het is met 29 speeldagen het kortste wereldkampioenschap voetbal in 44 jaar. De openingswedstrijd is gespeeld op 20 november en de finale zal volgens planning op 18 december zijn.[1]

De keuze voor Qatar leidde tot mondiale kritiek wegens de warmte in dat land, corruptie bij de toewijzing[2] en de grote aantallen doden bij de bouw van de voetbalstadions.[3]

Half januari 2009 maakte de FIFA de definitieve procedure bekend.[4][5] Alle voetbalbonden die waren aangesloten bij de FIFA mochten zich aanmelden voor de organisatie van de toernooien van 2018 en/of 2022. Uitgezonderd waren de bonden aangesloten bij CONMEBOL (Zuid-Amerika) voor beide edities en die bij de CAF (Afrika) voor de editie van 2018.

In de kandidatuur van Australië werden twaalf stadions in tien steden voorgesteld. Negen bestaande stadions zouden worden gerenoveerd, drie stadions waren nieuw. De nieuwbouw en verbouw van de stadions was geraamd op 2,29 miljard dollar. De voorgestelde speelsteden waren: Adelaide, Brisbane, Canberra, Geelong, Gold Coast, Melbourne, Newcastle, Perth, Sydney (drie stadions) en Townsville.[6]

Japan organiseerde een keer eerder het wereldkampioenschap; in 2002 samen met Zuid-Korea. Het was de enige keer dat het toernooi in Azië werd gehouden en dat twee landen samen het WK organiseerden. In de kandidatuur werden dertien stadions in elf steden voorgesteld. Eén stadion zou nieuw worden gebouwd, de overige twaalf zouden worden gerenoveerd. De nieuwbouw en verbouw van de stadions was geraamd op 700 miljoen tot 1,3 miljard Amerikaanse dollar. De beoogde speelsteden waren: Ibaraki, Kobe, Niigata, Oita, Osaka, Saitama, Sapporo, Shizuoka, Tokio, Toyota en Yokohama.[7]

De Verenigde Staten hadden al één keer eerder het toernooi georganiseerd in 1994. Daarnaast is het tweejaarlijks de gastheer van de CONCACAF Gold Cup en organiseerde het het WK voor vrouwen in 1999 en 2003. De Verenigde Staten hadden 96 stadions met een capaciteit van 50.000 of meer toeschouwers. In de kandidatuur werden achttien stadions in achttien steden voorgesteld. Alle stadions waren bestaand en in gebruik voor American football. Er werd al flink gebouwd aan stadions met een capaciteit van 20.000 tot 30.000 toeschouwers en men hoopte dat de groei van voetbal dusdanig toe zou nemen, dat er in 2022 een verdubbeling van de capaciteit gegarandeerd kon worden. Ingrijpende renovatie speciaal voor het WK werd dan ook niet nodig geacht. De voorgestelde speelsteden waren: Atlanta, Baltimore, Boston, Dallas, Denver, Houston, Indianapolis, Kansas City, Los Angeles, Miami, Nashville, New York, Philadelphia, Phoenix, San Diego, Seattle, Tampa, Washington D.C.[8]

Zuid-Korea organiseerde een keer eerder het wereldkampioenschap; in 2002 samen met Japan. In de kandidatuur werden veertien stadions in twaalf steden voorgesteld. Dertien bestaande stadions zouden worden gerenoveerd, één stadion was nieuw, maar was al in aanbouw in verband met de organisatie van de Aziatische Spelen van 2014. De nieuwbouw en verbouw van de stadions was geraamd op 877 miljoen Amerikaanse dollar. De voorgestelde speelsteden waren: Busan, Cheonan, Daegu, Daejeon, Goyang, Gwangju, Incheon (twee stadions), Jeju, Jeonju, Ulsan, Seoel (twee stadions) en Suwon.[9]

Qatar is het eerste Arabische land dat een wereldkampioenschap voetbal organiseert.

Over de omstandigheden waaronder de stadions en andere voorzieningen voor het WK zijn gebouwd is veel te doen. Vakorganisaties wijzen op de slechte behandeling van de veelal buitenlandse werknemers die bij de bouw betrokken zijn. Uitbuiting, lang doorwerken onder temperaturen van rond de 50 °C en soms levensgevaarlijke situaties spelen hen ernstig parten. Er zouden bijna dagelijks doden vallen bij de werkzaamheden.[12] Ondanks beloften van het tegendeel[13] bleek de uitbuiting in de jaren daarna voort te duren.[14][15] In februari 2021 meldde de Britse krant The Guardian dat sinds de WK-toewijzing meer dan 6500 arbeidsmigranten zijn omgekomen, en veel hiervan vermoedelijk bij de bouw van de stadions en andere WK-faciliteiten.[16][17]

Tijdens de kwalificatiewedstrijden maakten enkele Europese landen een statement tegen deze omstandigheden. Zo droegen de Noorse spelers T-shirts tijdens de warming-up en het spelen van het volkslied met teksten 'Respect' en ‘Human rights'. Dat gebeurde voorafgaand aan de wedstrijd tegen Gibraltar.[18] De bondscoach van de Noren, Ståle Solbakken, had in een persconferentie al aangekondigd dat er een statement zou komen.[19] Later volgde het Duitse elftal. Spelers gingen met een spandoek het veld op dat de tekst Wir für 30 toonde, refererend aan de dertig punten van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Die verklaring verbiedt ook slavernij. De Duitsers maakten dit standpunt onder andere in de wedstrijd tegen Noord-Macedonië.[20] In de aanloop naar het toernooi publiceerde het Australische elftal een video waarin ze zich uitspreken over misstanden in het gastland. In een videoboodschap van 3 minuten roepen zestien spelers op tot betere bescherming van arbeiders en meer rechten voor lhbti'ers.[21]

Een praktisch probleem was de extreme hitte in juni, de periode waarin het WK in eerste instantie was gepland. Het was de bedoeling dat koelinstallaties in de stadions, trainingsaccommodaties en fanzones voor de benodigde koeling te zorgen. In de kandidatuur werden twaalf stadions in zeven steden voorgesteld. Negen stadions worden nieuw gebouwd, drie bestaande stadions worden gerenoveerd. De nieuwbouw en verbouw van de stadions werd geraamd op drie miljard US-dollar.[22]

De hitte was de belangrijkste reden dat Franz Beckenbauer, lid van het uitvoerend comité van de FIFA, direct na de toewijzing voorstelde het WK in januari of februari te houden, aangezien de temperaturen dan rond de 25 °C liggen.[23] Andere leden van dit comité gaven aan dat deze gedachte paste in hun beeld om de algehele voetbalkalender te wijzigen door in de zomer de clubcompetities te houden en in de winter de interlands en internationale toernooien.[24] Jérôme Valcke, secretaris-generaal van de FIFA, reageerde twee dagen later dat dit niet aan de orde was en dat in juni gespeeld zou worden.[25] Een week later kwam hij hierop terug en zei dat de FIFA de mogelijkheden ging onderzoeken. Hij gaf ook aan dat FIFA-voorzitter Blatter een dergelijk idee steunde.[26] De FIFA verklaarde begin 2011 dat het geen plannen had om het toernooi te verplaatsen naar de winter en dat het eventueel initiatief daarvoor van Qatar moest komen.[27][28] Op 8 januari 2014 zei Valcke dat het WK definitief in het late najaar zou plaatsvinden. In mei 2014 bevestigde Blatter dat de weersomstandigheden waren onderschat. Op 19 maart 2015 werd bevestigd dat het wereldkampioenschap in november en december van 2022 ging plaatsvinden.

Begin juni 2014 kwam de Britse krant The Sunday Times met de melding dat zij honderden documenten hebben waaruit zou blijken dat stemgerechtigde FIFA-leden zijn omgekocht om op Qatar te stemmen.[29][30] De FIFA meldde dat zij al eerder een onderzoek hiernaar startte, dat dit op 9 juni 2014 zou worden afgerond en dat het na het WK van 2014 zou worden vrijgegeven.[31] Vlak voor de start van het WK 2014 drongen vijf van de zes grote sponsoren de FIFA aan op een grondig onderzoek naar de toewijzing.[32] Veel bondsvoorzitters van FIFA-landen pleitten na de melding van The Sunday Times voor een herverkiezing. In oktober 2014 sprak Michel Platini, de voorzitter van de UEFA en tevens een van de vice-voorzitters van de FIFA, zijn mening uit dat zelfs bij de kleinste verdenking van corruptie er opnieuw gestemd moet worden.[33]

In juni 2019 werd Platini verhoord door de Franse autoriteiten naar aanleiding van de corruptievermoedens. Ook werden medewerkers van voormalig Frans president Nicolas Sarkozy verhoord die men verdacht van betrokkenheid.[34]

Daarnaast zijn nog vragen gerezen over de kostprijs van het geheel, over de voetbaltraditie van Qatar en de houding van het land ten aanzien van homoseksuelen. Bezwaren over een mogelijk verbod op alcohol, en de deelname van Israël werden door Qatar echter tegengesproken.[bron?]

In 2017 beschuldigen Qatars buurlanden, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Bahrein, Qatar er onder meer van banden te onderhouden met terroristische groeperingen. De buurlanden wilden onder meer dat de regering in Doha minder nauwe diplomatieke betrekkingen onderhoudt met aartsrivaal Iran en nieuwszender Al Jazeera sluit. Daarnaast moest de staat zijn banden met terroristische organisaties verbreken.

Op 3 september 2019 onthulde de FIFA het logo voor het WK 2022 in Qatar. Het logo bevat details uit de Arabische cultuur.[35] De vorm van het logo is op meerdere manieren te interpreteren; de wereldbeker, de wereldwijd gedragen sjaal of het cijfer 8 (aantal stadions). De kasheeda is het verlengstreepje van de letter Q, en komt uit de cultuur van het gastland.

Op 30 maart 2022 werd de wedstrijdbal Adidas Al Rihla (Nederlands: De Reis) gepresenteerd, deels vernoemd naar een Arabisch boek van Ibn Battuta. Het was het veertiende achtereenvolgende WK waarvoor in samenwerking met Adidas de wedstrijdbal werd ontworpen. Deze bal zou sneller en duurzamer zijn dan alle andere WK-ballen en is volgens de ontwerpers geïnspireerd op de cultuur, architectuur, iconische boten en vlag van Qatar.[36] Een procent van de omzet gaat naar Common Goal, een collectief fonds dat investeert in maatschappelijke organisaties.[37]

Bij het WK verzorgde de FIFA een soundtrack om wereldwijd publiek via gedeelde passies van voetbal en muziek te verbinden. Het eerste lied werd uitgebracht 1 april 2022.[38]

Op 1 april 2022 werd La'eeb (Nederlands: Uiterst talentvolle speler) onthuld als de mascotte voor het toernooi. Hij zou horen bij een onbeschrijfbaar parallel mascotte-universum. De FIFA nodigde iedereen uit zelf te interpreteren wat de mascotte voorstelt.[39][40]

De organisatie koos voor aanvangstijden van de wedstrijden die gunstig zijn voor de kijkers in Europa, wat te maken had met het grote aantal deelnemers uit dit continent. Qatar ligt het hele jaar in tijdzone UTC+3, drie uur later dan die van de West-Europese tijd, twee uur na die van de Midden-Europese Tijd en een uur later dan de Oost-Europese Tijd.

De openingswedstrijd begon om 19.00 uur (UTC+3). De wedstrijden in de groepsfase werden gepland voor 13.00 uur, 16.00 uur, 19.00 uur en 22.00 uur (UTC+3). Die in de laatste speelronde van de groepsfase[a], de achtste finales en kwartfinales om 18.00 uur en 22.00 uur UTC+3, de halve finales om 22.00 uur en de troostfinale en finale om 18.00 uur UTC+3.[41]

Op 15 juli 2020 werd het speelschema bekendgemaakt, aangepast op 1 april 2022.[42] De openingswedstrijd werd gespeeld op 20 november 2022 in het Al Baytstadion, de finale staat gepland voor 18 december in het Lusailstadion.[43] Er wordt in vijf steden gespeeld. Drie stadions bevinden zich in Ar Rayyan en twee in Doha.

Het toernooi heeft dezelfde opzet als de toernooien die vanaf 1998 georganiseerd werden.

32 landen namen deel, waaronder het gastland. Zij werden verdeeld in acht groepen van vier ploegen, waarbij de eerste twee zich kwalificeren voor de achtste finales. Vanaf deze fase wordt er gespeeld volgens het knock-outsysteem: de kwartfinales volgen, dan de halve finales, de wedstrijd om de derde plaats (troostfinale) en de finale.

De loting vond plaats op 1 april 2022 in Doha, Qatar.[52][53] Op het moment van de loting was de kwalificatieperiode nog niet afgelopen. De twee winnaars van de intercontinentale play-offs en de winnaar van route A van de play-offs van de UEFA, die gespeeld werden in juni 2022, waren nog niet bekend.

De presentatie van de loting lag in handen van Samantha Johnson, Jermaine Jenas en Carli Lloyd. Bij de loting werden zij geassisteerd door voormalig WK-winnaars Cafú en Lothar Matthäus, voormalig WK-deelnemers Augustine Okocha, Tim Cahill, Rabah Madjer en Bora Milutinović, voormalig interlandtopscorer aller tijden Ali Daei en Qatarees voormalig deelnemer aan de Olympische Spelen Adel Ahmed Malalla.[54]

De 32 landen werden in vier potten ingedeeld. Het gastland, dat vooraf werd toegewezen tot groepshoofd van groep A, en de zeven landen met de hoogste positie op de FIFA-wereldranglijst van 31 maart 2022 werden geplaatst in pot 1. De overige potten werden eveneens ingedeeld op basis van de FIFA-wereldranglijst van 31 maart 2022. In pot 4 zaten de balletjes die gereserveerd zijn voor de winnaars van de intercontinentale play-offs en van route A van de play-offs van de UEFA.[55]

Vlag van Qatar Qatar (51)
Vlag van Brazilië Brazilië (1)
Vlag van België België (2)
Vlag van Frankrijk Frankrijk TH (3)
Vlag van Argentinië Argentinië (4)
Vlag van Engeland Engeland (5)
Vlag van Spanje Spanje (7)
Vlag van Portugal Portugal (8)

Vlag van Mexico Mexico (9)
Vlag van Nederland Nederland (10)
Vlag van Denemarken Denemarken (11)
Vlag van Duitsland Duitsland (12)
Vlag van Uruguay Uruguay (13)
Vlag van Zwitserland Zwitserland (14)
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten (15)
Vlag van Kroatië Kroatië (16)

Vlag van Senegal Senegal (20)
Vlag van Iran Iran (21)
Vlag van Japan Japan (23)
Vlag van Marokko Marokko (24)
Vlag van Servië Servië (25)
Vlag van Polen Polen (26)
Vlag van Zuid-Korea Zuid-Korea (29)
Vlag van Tunesië Tunesië (35)

Vlag van Wales Wales (18)
Vlag van Costa Rica Costa Rica (31)
Vlag van Kameroen Kameroen (37)
Vlag van Canada Canada (38)
Vlag van Australië Australië (42)
Vlag van Ecuador Ecuador (46)
Vlag van Saoedi-Arabië Saoedi-Arabië (49)
Vlag van Ghana Ghana (60)

Tussen haakjes staat de positie van het land op de FIFA-wereldranglijst per 31 maart 2022. Op basis van deze ranglijst werden de landen onderverdeeld in pot 1 tot en met 4.[56]

Voor de loting zijn drie principes van toepassing:

Op 19 mei 2022 maakte de FIFA de selectie bekend van zesendertig scheidsrechters. Daarnaast stuurde de FIFA negenenzestig assistent-scheidsrechters en vierentwintig videoscheidsrechters naar Qatar.[57] Hieronder een overzicht van de scheidsrechters.

Op 20 november 2022 ging de traditionele openingsceremonie met zang en dans door in het Al Baytstadion. De Amerikaans acteur Morgan Freeman was ingehuurd als gastheer. De zanger Jungkook van de Zuid-Koreaanse band BTS zong een duet met de Qatarese zanger Fahad Al-Kubaisi.

De groepen spelen in een halve competitie, waarbij elk land eenmaal tegen elk ander land uit zijn eigen groep speelt. Volgens het driepuntensysteem krijgt een land drie punten voor een zege, een voor een gelijkspel en nul voor een nederlaag. De eerste twee landen uit elke groep gaan door naar de volgende ronde.

3 doelpunten

2 doelpunten

1 doelpunt

3 assists

2 assists

1 assist

1 rode kaart

Bron: FIFA

Lusailstadion (Lusail) · Al Baytstadion (Al Khawr) · Al Thumamastadion (Doha) · Stadion 974 (Doha) · Al Janoubstadion (Al Wakrah) · Education Citystadion (Al Rayyan) · Khalifastadion (Al Rayyan) · Al Rayyanstadion (Al Rayyan)

Kwalificatie: Afrika (CAF) · Azië (AFC) · Europa (UEFA) · Noord- en Midden-Amerika (CONCACAF) · Oceanië (OFC) · Zuid-Amerika (CONMEBOL)

Map of 2018 FIFA World Cup bids.svg
Bids voor 2018 en 2022.
 Bid voor 2022.
 Kon geen bid indienen voor 2022
President Lee met with FIFA President Sepp Blatter (4350681776).jpg
27 januari 2010: President Lee Myung-bak legt aan FIFA-president Sepp Blatter uit hoe goed Zuid-Korea was voorbereid om het WK 2022 te hosten.
United States 2022 FIFA World Cup host cities-es.svg
Speelsteden in de Bid van de Verenigde Staten.
Rusia entregó el relevo de la antorcha de la Copa del Mundo a Qatar.jpg
De organisatie van het wereldkampioenschap wordt na het WK van 2018 symbolisch overgedragen van Rusland aan Qatar.
Spotprent (2018) over de misstanden bij de stadionbouw
 Kampioen
 Tweede plek
 Derde plek
 Vierde plek
 Kwartfinales
 Achtste finales
 Groepsfase